Xơ vữa động mạch là gì mà hay nhắc thế?

Xơ vữa động mạch là gì mà hay nhắc thế?

Trích sách Bệnh thường ngày và Cẩm nang sức khỏe dành cho gia đình-Bệnh thường ngày, Nhà Xuất bản Y học, 2020 và 2021 của Thạc sĩ y khoa Đào Duy An

 

  1. XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH LÀ GÌ?

Xơ vữa động mạch là động mạch có thành xơ cứng và lòng hẹp vữa (Hình 1, 2).

Hình 1. Tiến trình mảng xơ vữa động mạch.

Nguồn: https://www.mayoclinic.org/-/media/kcms/gbs/patient-consumer/images/2013/11/15/17/35/ds00525_-ds01120_-ds00064_-ds00178_-ds01052_-ds00537_-ds01179_im00642_ww5r236t_jpg.jpg

 

  1. XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH CÓ THƯỜNG GẶP KHÔNG?

Tỉ lệ xơ vữa động mạch tăng theo tuổi: 17% ở người dưới 20 tuổi, 37% ở người 20-29 tuổi, 60% ở người 30-39 tuổi, 71% ở người 40-49 tuổi và 85% ở người từ 50 trở lên.

  1. MỐI NGUY

Xơ vữa động mạch dẫn đến hẹp, tắc động mạch và vỡ chính mảng xơ vữa, gây: (1) Thiếu máu nuôi dưỡng nơi mà động mạch cung cấp máu, dẫn đến chứng thiếu máu cơ tim, thiếu máu chân…; (2) Tắc động mạch, dẫn đến nhồi máu não, nhồi máu cơ tim; (3) Vỡ động mạch như vỡ động mạch chủ, động mạch chủ bụng.

Xơ vữa động mạch là căn nguyên của nhiều bệnh tim mạch như bệnh mạch máu não, bệnh mạch vành, bệnh mạch thận và bệnh động mạch ngoại biên.

 

Hình 2. Lòng động mạch bình thường và bị hẹp do xơ vữa.

Nguồn: https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/atherosclerosis

 

  1. NGUYÊN NHÂN

Chưa rõ.

Đây là bệnh do nhiều nguyên nhân.

 

  1. AI DỄ BỊ?

Tuổi cao.

Tăng huyết áp.

Đái tháo đường.

Loạn mỡ máu.

Béo phì.

Gia đình có người bị bệnh tim mạch.

 

  1. XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH BIỂU HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

Trong vài chục năm đầu đời thì xơ vữa động mạch nhẹ, tiến triển từ từ và âm thầm; đến độ 50 tuổi thì xơ vữa nặng, làm hẹp lòng mạch, lúc này biểu hiện mới rõ ràng.

Tùy vị trí mảng xơ vữa mà hậu quả của xơ vữa động mạch khác nhau, ví dụ tắc mạch máu não, tắc động mạch vành, tắc động mạch chân… và theo đó thì bộc lộ biểu hiện tương ứng như liệt nửa người trong nhồi máu não, đau thắt ngực trong hẹp động mạch vành và đi khập khễnh cách hồi trong hẹp/tắc động mạch chân.

Xơ vữa động mạch là âm thầm mấy mươi năm đầu và bộc lộ về sau.

 

  1. KHI NÀO ĐI KHÁM?

Khi bị biến chứng do xơ vữa động mạch hoặc khám định kỳ.

 

  1. LÀM SAO XÁC ĐỊNH XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH?

Bác sĩ xác định xơ vữa động mạch chỉ khi người bệnh bị biến chứng do xơ vữa động mạch hoặc qua thăm dò mạch máu như siêu âm mạch máu, chụp mạch máu.

 

  1. CHỮA TRỊ NHƯ THẾ NÀO?

Tùy mức độ mà chữa bằng dùng thuốc, can thiệp nội-ngoại khoa như bóc lớp áo trong bị xơ vữa, khoan cắt mảng xơ vữa, đặt stent.

 

  1. NGĂN NGỪA

Thực hành lối sống khỏe mạnh.

Chữa trị tối ưu các bệnh gây xơ vữa động mạch như đái tháo đường, loạn mỡ máu.

 

  1. THẮC MẮC KHẢ DĨ

Nhân loại biết đến xơ vữa động mạch lúc nào?

 

Năm ngàn năm trước đã có bằng chứng xơ vữa động mạch nhưng năm 1575 mới mô tả ca đầu tiên.

Tổn thương đầu tiên của xơ vữa động mạch là gì?

 

Đó là rách lớp trong của động mạch, tạo vệt mỡ, theo đó là hình thành mảng xơ vữa.

Mảng xơ vữa có gì?

 

Ngoài các tế bào (đại thực bào, lympho bào, tế bào cơ trơn), mô liên kết, các mảnh vụn, canxi thì thành phần chính của mảng xơ vữa là mỡ mà đặc biệt là LDL-C.

Mảng xơ vữa thường ở chỗ nào trong động mạch?

 

Mảng xơ vữa thường có ở chỗ ngã ba động mạch.

Tỉ lệ vỡ mảng xơ vữa động mạch trong nhồi máu cơ tim?

 

Vỡ mảng xơ vữa động mạch chiếm 70% nguyên nhân nhồi máu cơ tim.

Có phải động mạch nào cũng bị xơ vữa?

 

Không phải.

Xơ vữa động mạch xảy ra ở động mạch đàn hồi (động mạch chủ, động mạch cảnh và động mạch) và động mạch cơ cỡ trung bình và lớn (động mạch vành và động mạch khoeo), ngược lại các động mạch dưới thì hiếm khi bị.

Có phải đã bị xơ vữa động mạch thì chỗ nào trong động mạch cũng bị?

 

Không phải.

Chỉ vài chỗ trong lòng động mạch có mảng xơ vữa mà thôi. Hình ảnh mảng xơ vữa trong lòng động mạch tương tự cồn cát, bãi bồi trên một dòng sông vậy.

Xơ vữa động mạch là bệnh khu trú chứ không phải lan tỏa.

Những động mạch nào dễ bị xơ vữa?

 

Đa giác Willis (động mạch não).

Động mạch cảnh.

Động mạch khoeo.

Động mạch vành.

Động mạch chủ bụng.

Có nên tìm xơ vữa động mạch không?

 

Theo Hội Y học Dự phòng Hoa Kỳ thì không tìm xơ vữa động mạch mà thay vào đó là đánh giá nguy cơ tim mạch để chữa, ngoại trừ tìm phình động mạch chủ bụng ở nam giới có/từng hút thuốc từ 65-75 tuổi.

 

 

Bài viết khác

COVID-19, nín thở? (03/08/2021) Điều trị tăng huyết áp không dùng thuốc: Vai trò của người bệnh (14/01/2020) Sốt cao co giật ở trẻ em (18/01/2020) Nỗi lo HP (18/01/2020) Tầm soát HIV (18/01/2020)
ajax-loader