Thứ sáu ngày 21 tháng 7 năm 2017

Giáo dục sức khỏe

Loạn lipid máu: thầm lặng, nguy hiểm và cách chặn đứng (Phần 1)
Ngày gửi : 30/10/2013 | 06:57:53

Thạc sỹ Đào Duy An

Trưởng Phòng khám Sông Trà, 

Trưởng Dịch vụ Bác sỹ & Chăm sóc Sức khỏe tại nhà 24/24 (Inn Care),

Công ty Núi Ấn Sông Trà (Inn Co., Ltd), Tp HCM.

 

Loạn lipid máu là gì?

Lipid (từ thông dụng là mỡ, chất béo) gồm triglycerides (TG) và cholesterol là thành phần thiết yếu của cơ thể, có mặt ở mọi tế bào đặc biệt trong nội tiết tố nhưng khi thay đổi (tăng và/hoặc giảm quá ngưỡng các thành phần…) thì lúc ấy gọi là loạn lipid máu.

Các tên gọi khác: tăng lipid máu, tăng mỡ máu, máu nhiễm mỡ.

Có 29,3% người Mỹ từ 45 đến 84 tuổi bị loạn lipid máu dù không bị bệnh mạch vành.

Nguồn lipid và các loại lipid trong cơ thể

Sau khi ăn chất béo được tế bào ruột hấp thu dưới dạng acid béo và cholesterol tự do (chuyển hóa lipid ngoại sinh, tạo ra 20% cholesterol cho cơ thể ). Trong cơ thể, các cholesterol cũng được tổng hợp tại các tế bào gan (chuyển hóa lipid nội sinh, tạo ra 80% cholesterol cho cơ thể). Vì không tan trong nước nên để lưu chuyển được trong máu các lipid phải kết hợp với các protein dưới dạng phức hợp phân tử lớn gọi là lipoprotein. Có 6 loại lipoprotein khác nhau về tỷ trọng nhưng có 2 loại được quan tâm nhất là lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL-C)-một loại cholesterol có hại, gây xơ vữa động mạch, chiếm 60 %-70% cholesterol toàn phần (TC) và lipoprotein tỷ trọng cao (HDL-C) - một loại cholesterol có ích, chống xơ vữa động mạch, chiếm 20 %-30% TC.

Những người có hàm lượng TC máu cao có tỷ lệ mắc bệnh mạch vành cao hơn 2-3 lần so với người bình thường.

Những người ăn thức ăn “ngon” và “bổ” thì dễ bị loạn lipid máu; vì vậy bệnh thường gặp ở người giàu có, hay dự tiệc tùng, đặc biệt nếu những người này lại ít chịu rèn luyện thân thể.

Khoảng dưới 10% trường hợp loạn lipid máu do các nguyên nhân như đái tháo đường, hội chứng thận hư, tăng urê máu, suy tuyến giáp, bệnh gan, nghiện rượu, uống thuốc tránh thai, uống một số thuốc tim mạch như thuốc ức chế bêta giao cảm, thuốc lợi tiểu thiazid.

Loạn lipid máu có triệu chứng không và nguy hiểm thế nào?

Loạn lipid máu thường không có triệu chứng, hãn hữu gây u vàng ở da và ở gân như gân duỗi bàn tay, gân xương bánh chè và gân gót. Dần dà về sau loạn lipid máu gây xơ vữa động mạch dẫn đến bệnh tim thiếu máu cục bộ, bệnh mạch máu ngoại biên, bệnh mạch máu não và bệnh thận. Tiến trình lắng đọng cholesterol gây xơ vữa động mạch xảy ra từ rất sớm, âm thầm cho đến khi gây hẹp, tắc động mạch có hoặc không có triệu chứng mà hậu quả là biến chứng tim mạch gây tàn phế hoặc tử vong; vì vậy, loạn lipid máu cũng có tên là sát nhân thầm lặng.

Chỉ có xét nghiệm máu mới biết tình trạng lipid máu như thế nào và phát hiện sớm loạn lipid máu.

Khi nào thì xét nghiệm lipid máu?

Thông thường sau 20 tuổi mọi người nên đi xét nghiệm và nhắc lại mỗi 5 năm nếu lipid máu bình thường.

Để có kết quả chính xác trước khi xét nghiệm cần nhịn ăn 12 giờ và ngưng uống nước có cồn vài ngày.

  • Bắt đầu từ 20 tuổi phải xét nghiệm lipid máu hằng năm nếu bị một trong những chứng sau: bệnh mạch vành, bệnh mạch máu ngoại biên, đái tháo đường.
  • Bắt đầu từ 20 tuổi phải xét nghiệm lipid máu mỗi 5 năm nếu bị một trong những chứng sau:

- Gia đình có người chết do hoặc bị nhồi máu cơ tim sớm (chị, anh, em ruột nếu là nam giới thì bị trước 50 tuổi và nếu là nữ bị trước 60 tuổi).

- Tăng huyết áp hoặc hút thuốc lá.

Bình thường độ tuổi bắt đầu xét nghiệm lipid máu mỗi 5 năm đối với nam là 35 tuổi và nữ là 45 tuổi.

Nếu kết quả xét nghiệm có loạn lipid máu thì có kê thuốc trị ngay không?

Khi có kết quả xét nghiệm lipid máu phần lớn trường hợp thầy thuốc sẽ xem xét người bệnh có bệnh tim mạch do xơ vữa không (như cơn đau thắt ngực, sau nhồi máu cơ tim, đột quỵ, cơn thiếu máu não thoáng qua, đã nong hay đặt stent động mạch, bệnh xơ vữa động mạch ngoại biên), có bị đái tháo đường không, độ tuổi, tính toán nguy cơ bệnh tim mạch xơ vữa 10 năm và căn cứ đánh giá trên mà quyết định chữa trị bằng thuốc điều chỉnh loạn mỡ máu chứ không phải kê thuốc ngay khi thấy chỉ số lipid máu bất thường.

Lợi ích điều trị.

Nếu giảm được TC 23 mg/dL ở người tuổi 40 thì nguy cơ bệnh tim mạch sẽ giảm 54% còn ở tuổi 70 thì sẽ giảm 20% và nếu HDL-C tăng 1,2 mg/dL thì nguy cơ bệnh tim mạch sẽ giảm 3%.

Chữa trị loạn lipid máu bằng hai biện pháp là thay đổi lối sống và thuốc.

Biện pháp thay đổi lối sống.

Thay đổi lối sống là cách thức chữa trị đầu tiên dành cho người bị loạn lipid máu và đây cũng là biện pháp nền tảng, song hành với biện pháp sử dụng thuốc và thông thường thay đổi lối sống khoảng 6 tháng rồi mới đánh giá kết quả để quyết định có dùng thuốc chữa loạn lipid máu kèm theo hay không.

Ăn uống và tập thể dục là nền tảng điều trị loạn lipid máu: giảm được 15%-20% TC. 

1. Kiểm soát cân nặng.

Nếu cân nặng vượt chuẩn từ 5 đến 10 kg thì sẽ làm cho nam giới dễ bị bệnh mạch vành gấp 1,6 lần và nữ giới gấp 1,25 lần so với người có cân nặng chuẩn. Cân nặng gọi là chuẩn nếu chỉ số khối cơ thể nằm trong khoảng 18,5 đến 24,9 (cách tính là lấy số kg cân nặng chia cho con số mét chiều cao đã bình phương, đơn vị là kg/m2) và từ số 25 trở đi gọi là béo phì. Giảm cân nếu thừa cân; giảm cân sẽ giúp điều chỉnh hiệu quả loạn lipid máu.

2. Ăn uống.

  • Giảm lipid động vật chứa nhiều acid béo no do làm tăng TC; lượng chất béo hằng ngày không quá 30% nhu cầu năng lượng của cơ thể.
  • Giảm các thức ăn chứa nhiều cholesterol như bồ dục, óc, tim, lòng đỏ trứng (không ăn quá 3 trứng mỗi tuần và phải ăn cách ngày), gan.  
  • Tránh các thức ăn nhanh như bánh hamburger, bánh có nhân thịt băm, thịt rán, bánh gatô.
  • Ăn nhiều rau và trái cây, uống sữa đậu nành.
  • Ăn nhiều dầu thực vật chứa nhiều acid béo không no, ăn cá có nhiều acid béo không no họ omega-3, các acid béo này làm giảm TC.
  • Ăn nhiều thực phẩm có chứa sterol như dầu margarin, xà lách.
  • Ăn nhiều chất xơ như rau xanh các loại, quả chín, thức ăn nên luộc hoặc hấp; ăn đều, không bỏ bữa; không để quá đói phải ăn bù; chia nhỏ các bữa ăn (3-4 bữa trong ngày); không nên ăn tối quá muộn.
  • Hạn chế bia, rượu nhất là khi tăng TG; tuy nhiên, nếu được thì duy trì uống hằng ngày vài chai bia hoặc 300 mL rượu vang sẽ tốt cho sức khỏe tim mạch.
  • Uống ngày 3 L nước.

3. Thể dục.

Thể dục aerobic mỗi 30 – 45 phút hằng ngày và ít nhất 4 lần/tuần.

4. Bỏ thuốc lá.

Hút thuốc có thể làm giảm lượng HDL-C tới 15%.

Thuốc chữa loạn lipid máu.

  • Uống 81mg aspirin sau ăn mỗi tối, vitamine E 400 đơn vị hằng ngày là cách thức giúp cơ thể khỏe mạnh.
  • Sử dụng các acid béo không no omega-3 (có nhiều trong cá biển), nhóm fibrat (fenofibrat, gemfibrozil), nhóm statin (atorvastatin, fluvastatin, simvastatin…) và nhựa trao đổi ion, acid nicotinic (tuy nhiên, Việt Nam ít dùng do nhiều tác hại).

Tùy tình trạng loạn lipid máu (đơn thuần hay phối hợp) và bệnh đang mắc mà thuốc dùng tương ứng.

Khi đã dùng thuốc cần xét nghiệm máu mỗi 6 tuần để đánh giá chức năng gan và thay đổi lipid máu và thầy thuốc căn cứ vào kết quả xét nghiệm mà chỉnh liều thuốc.

Khi mức lipid máu ổn định, xét nghiệm 2-3 lần/năm để theo dõi.

Vậy, để tránh loạn lipid máu, hãy thay đổi lối sống ngay khi có thể và nếu bị loạn lipid máu, hãy kiên trì chữa trị; có như vậy mới khỏe mạnh mà thực hiện hoạch định đời mình một cách mỹ mãn.

Giáo dục sức khỏe khác

Liên hệ


Điện thoại:

(028)54348292/0909199849

  Điện thư:

care@songtraclinic.com
   
  Địa chỉ: 
  200 Nguyễn Thượng Hiền, P5, Phú Nhuận
,TP.HCM

Trợ giúp trực tuyến

Số người trực tuyến

Đang truy cập : 21

Lượt truy cập : 214884