COVID-19, nín thở?

COVID-19, nín thở?

Trích sách Bệnh lây nhiễm nguy hiểm không?, Nhà Xuất bản Y học, năm 2021 của Thạc sĩ y khoa Đào Duy An

 

Dẫn

Bắt đầu 22/1/2020 COVID-19 xuất hiện tại Bệnh viện Chợ Rẫy, theo đó bao hoang mang và điêu đứng…

 

  1. COVID-19 LÀ GÌ?

COVID-19 là bệnh hô hấp do dòng coronavirus mới gây ra năm 2019, trong đó 'CO' là viết tắt của ‘corona’, 'VI' là ‘virus’ và 'D' là viết tắt của ‘disease’.

Đây là bệnh lây qua đường thở (Hình 1).

Hình 1. Đường lây COVID-19.

Nguồn: https://www.ishn.com/articles/110865-communicable-infectious-diseases-on-the-rise-in-the-us

 

 

  1. COVID-19 CÓ THƯỜNG GẶP KHÔNG?

Tính đến 28/6/2021 có 220 quốc gia và lãnh thổ bị COVID-19, 181.845.077 người nhiễm COVID-19.

 

  1. MỐI NGUY

Chết: Tỉ lệ thế giới là 2,17% còn Việt Nam là 0,49%.    

 

  1. NGUYÊN NHÂN

COVID-19 do SARS-CoV-2 gây ra.

 

  1. COVID-19 BIỂU HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

Sốt.

Ho.

Khó thở.

 

  1. KHI NÀO ĐI KHÁM?

Đi khám tại cơ sở y tế có thẩm quyền ngay khi nghi ngờ bị COVID-19.

 

  1. LÀM SAO XÁC ĐỊNH?

Để xác định COVID-19 bác sĩ phải lấy mẫu dịch mũi họng tìm siêu vi trùng thủ phạm.

 

  1. CHỮA TRỊ NHƯ THẾ NÀO?

Chưa có thuốc chữa, giống nhiều bệnh do siêu vi trùng khác.

Tùy biểu hiện bệnh mà can thiệp tương ứng như sốt cao thì hạ sốt, không tự thở được thì trợ thở; cách này y học gọi là chữa triệu chứng.

Bệnh trở nặng thì chữa cấp thời tại bệnh viện.

 

  1. NGĂN NGỪA

Thực hành lối sống lành mạnh.

Thực hành ‘5K’: Giữ ‘khoảng’ cách tối thiểu 2 m, ‘không’ tụ tập, ‘khử’ trùng, mang ‘khẩu’ trang và ‘khai’ báo lịch trình khi từ vùng nghi dịch về.

Chủng.

 

Bạt

COVID-19 đang hiện hữu.

Xử thế chuẩn mực là hiểu và hành đúng vì sẽ còn những hoành hành kế tiếp do đời vốn vô thường…

Con người vì mối lợi mà tàn phá môi trường thì âu dịch cũng là cái phải nhận, kiểu như thuần hóa động vật hoang dã thì mắc bệnh do chính giống mình thuần…

 

  1. THẮC MẮC KHẢ DĨ

‘Coronavirus’ nghĩa là gì?

 

Tên ‘coronavirus’ có nguồn gốc từ ‘corona’ trong tiếng Latin, nghĩa là ‘vương miện’ hoặc ‘vòng hoa’, mà từ ‘corona’ là mượn từ ‘κορώνη’, ‘korṓnē’ tiếng Hy Lạp cùng nghĩa trên; do Nhà virus học người Scotland June Dalziel Almeida  người Anh David Arthur John Tyrrell CBE FRS dùng năm 1968 khi nghiên cứu các coronavirus ở người.

Coronavirus xuất hiện 8.000 năm trước Công nguyên.

Coronavirus thường gây bệnh gì?

 

Nhiễm trùng hô hấp trên cấp thời như cảm mạo.

 

Coronavirus nào nguy hiểm?

 

Middle East respiratory syndrome-related coronavirus (MERS-CoV), β-CoV, gây hội chứng hô hấp Trung Đông năm 2012.

Severe acute respiratory syndrome coronavirus (SARS-CoV), β-CoV, gây hội chứng hô hấp cấp nặng mà dịch gần đây là năm 2002-2004.

Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2), β-CoV, gây COVID-19.

Xuất nguồn COVID-19?

 

Thành phố Vũ Hán, Hồ Bắc, Tàu từ 12/2019.

Các đường lây COVID-19?

 

Ngoài đường thở (hít các nhân giọt nhỏ, < 5 µm) thì SARS-CoV-2 lây qua chạm vào bề mặt hoặc vật thể, miệng, mũi hoặc mắt dù hiếm gặp-dưới 1/10.000.

Sau dính SARS-CoV-2 bao lâu thì phát COVID-19?

 

Trung bình là 8 ngày (2-14 ngày).

Biến thể của SARS-CoV-2 là gì mà hay nhắc thế?

 

Siêu vi trùng, không riêng gì SARS-CoV-2, thường thay đổi cấu trúc di truyền, tức đột biến. Khi siêu vi trùng có từ một đột biến trở lên, lúc đó gọi là biến thể so với siêu vi trùng ban đầu.

Biến thể SARS-CoV-2, tùy vào độ lây lan và độc lực tăng dần, chia ra 3 loại: Quan tâm, quan ngại và hậu quả nặng nề.

Tổ chức Y tế Thế giới dùng bảng chữ cái Hy Lạp để định danh các biến thể (kèm nơi biến thể xuất hiện đầu tiên và danh pháp Pango): (1) Các biến thể quan tâm mới xuất hiện ở Mỹ (Epsilon, B.1.427/B.1.429 và Iota, B.1.526), Brazil (Zeta, P.2), ở nhiều nước (Eta, B.1.525), Philippines (Theta, P.3), Ấn Độ (Kappa, B.1.617.1, một biến thể của Delta) và Peru (Lambda, C.37); (2) Bốn biến thể quan ngại là Alpha (biến thể Anh hoặc Kent, B.1.1.7), Beta (biến thể Nam Phi, B.1.351), Gamma (biến thể Brazil, P.1) và Delta (biến thể Ấn Độ, B.1.617.2 ) và (3) Biến thể hậu quả nặng nề: Hiện nay chưa thấy.

Diễn tiến sau nhiễm SARS-CoV-2?

 

Ít nhất 1/3 số người bị nhiễm không có biểu hiện gì.

Trong số phát bệnh thì 81% bị nhẹ đến trung bình, 14% bị nặng và chỉ 5% là nghiêm trọng (suy hô hấp, sốc hoặc suy đa cơ quan).

Tỉ lệ hồi phục: 80,33%.

Ai dễ bị nặng?

 

Người cao tuổi, chiếm 7,4%.

Người giảm sức chống đỡ bệnh.

Có mấy loại vác xin?

 

Bốn loại: Toàn bộ SARS-CoV-2, tiểu đơn vị đạm, vật mang SARS-CoV-2 và axit nucleic (RNA và DNA).

Chủng COVID-19 sợ gì nhất?

 

Chết: 0,0017%.

Tuy nhiên, không thấy liên quan giữa chủng COVID-19 và chết.

Hi vọng chống COVID-19?

 

Hãng Regeneron, Hoa Kỳ, đang trình thuốc chữa COVID-19 tên REGEN-COV TM.

Thuốc này thực ra là 2 kháng thể (casirivimab và imdevimab), dành cho người bị COVID-19 mức nhẹ đến trung bình.

Thuốc dành cho người bị COVID-19 ngoại trú, từ 12 tuổi và nặng 40 kg trở lên và người nguy cơ nhập viện.

Thuốc truyền tĩnh mạch 20 phút hoặc chích dưới da.

Hiệu quả: Giảm mắc bệnh, rút ngắn bệnh và giảm lượng SARS-CoV-2.

Tại sao để ngăn ngừa nhiễm SARS-CoV-2 thì phải giữ khoảng cách tối thiểu 2 m?

 

Lý do là dựa vào nghiên cứu năm 1897, C. Flügge đề xuất khoảng cách an toàn 1-2 m dựa trên khoảng cách lấy mẫu các giọt có thể nhìn thấy chứa mầm bệnh.

Tuy nhiên, SARS-CoV-2 tồn tại ngoài không khí đến 16 giờ và bắn xa tùy thuộc người nhiễm có đeo khẩu trang, hát hay nói, đám đông, môi trường phát tán…

COVID-19, nín thở được không?

 

Ai cũng phải thở.  

Nín thở thì chết.

Oái ăm là SARS-CoV-2 lây qua đường thở.

COVID-19 đang hoành hành.

Ai cũng phải sống.

Ngừa, phát hiện sớm và cách li là chuẩn mực.

Hoảng loạn thì không nên.

Hãy học cách đối phó COVID-19

lợi chi.

 

Bài viết khác

Xơ vữa động mạch là gì mà hay nhắc thế? (18/05/2021) Điều trị tăng huyết áp không dùng thuốc: Vai trò của người bệnh (14/01/2020) Sốt cao co giật ở trẻ em (18/01/2020) Nỗi lo HP (18/01/2020) Tầm soát HIV (18/01/2020)
ajax-loader